[Terug naar hoofdpagina] [Contactgegevens]

SINTERKLAAS EEN ZINGEND FEEST

In de oude parochie-archieven staat vaak aangetekend dat er zingende of lezende missen plaats vinden. Niet ‘gezongen’ of ‘gelezen’ maar ‘zingend’ of ‘lezend’. Een wat raar taalgebruik. Ook toepasbaar op het Sinterklaasfeest. Dat feest staat namelijk duidelijk in het teken van een boek. Op iconen staat Sint Nicolaas vaak afgebeeld met een boek in de hand. Ook het feest van letters en cijfers die cadeau gedaan worden. En niet te vergeten het feest van gedichten en van liedjes die gezongen worden. Een zingend feest inderdaad. De Sint Nicolaas-cantate van Benjamin Britten is misschien wel het beroemdste muziekstuk dat zingt over Sint Nicolaas. De Nicolaas-legenden worden in dit kunstwerk prachtig en krachtig verwoord.

Heilig kind
Heiligen blijken soms al heel vroeg rijp. Sommigen riepen vanuit de baarmoeder of konden staan meteen na de geboorte. Anderen sprongen vol enthousiasme in de doopvont en in het heilige water. Baby’s konden drie dagen na de geboorte al schrijven, werden geboren met de tonsuur of wankelden richting klooster zodra zij begonnen te lopen. Sint Nicolaas zou al aan de moederborst begonnen zijn met vasten; hij zoog alleen op woensdag en vrijdag. In de cantate wordt over zijn geboorte het volgende gezegd (vertaald):
Nicolaas werd door verhoring van gebed geboren, en ter wereld komend riep hij uit: God zij verheerlijkt. Windsels en bedje wachtten hem, maar Nicolaas klapte in beide handen en riep: God zij verheerlijkt. Onschuldig en vrolijk, puur en rein, kwam hij in luister op aarde om er te vertoeven. God zij verheerlijkt. Het water kabbelde Welkom in de badkuip die naast hem stond; hij dook erin met open ogen, hij zwom, hij riep: God zij verheerlijkt. Toen hij met Kerstmis naar de kerk ging, klom hij naar de vont om gedoopt te worden. God zij verheerlijkt. Pelgrims kwamen om aan zijn zijde te knielen en te bidden, hij nam toe in gratie, zijn naam werd geheiligd. God zij verheerlijkt. Nicolaas nam toe in onschuld en luister. Zijn roem verspreiddde zich als een regenboog over het land. ‘Nicolaas zal een heilige worden’, riepen de buren. God zij verheerlijkt.

De zeeman
‘Sankt Niklaus war een Seemann’ zong Freddy Quinn (de zanger van ‘Heimweh’) en daarbij zien we hem al aan de haven van Hamburg (Sankt Pauli) staan. Veel steden aan wateren hebben een Nicolaaskerk of -kapel. Amsterdam bijvoorbeeld. Op het Valkhof in Nijmegen staat een kapel die men sinds enige tijd Nicolaaskapel is gaan noemen , sinds aanvaard wordt dat deze kapel niets met Karel de Grote te maken heeft. Soms is het verband tussen een Nicolaasverering en een water niet meer duidelijk, zoals bijvoorbeeld in het geval van Valkenswaard dat tussen de Dommel en de Tongelreep ligt, riviertjes die vroeger een belangrijke transportfunctie hadden en ten zuiden van Valkenswaard met elkaar verbonden waren. De cantate bevat een prachtig lied over de zeereis van Nicolaas naar Palestina. Hij voorspelt een hevige storm maar wordt luidkeels uitgelachen. Maar de spotlust van de zeelieden wordt ongenadig afgestraft met een orkaan van jewelste. De smeekbede van Nicolaas wordt verhoord: Het schip zeilde verder zonder schade en de gehele schepping zong een psalm uit liefdevolle dankbaarheid. Onder de sterren sliepen de zeelieden, uitgeput door hun angst, terwijl ik neerknielde uit liefde tot God in den hoge en zag zijn engelen in de hemel glimlachend op mij neerzien en i k weende.

Een Turk?
Zo komt Nicolaas in Myra aan en wordt daar tot bisschop gekozen, zoals de legende verhaalt. Myra lag in het land Lykië dat allerlei havens had en sterk gericht was op de handel. Het tegenwoordige Turkije. Sint Nicolaas kunnen we met een gerust hart een Turk noemen. En dat Turken kunnen handelen, dat zal de komende jaren nog duidelijker worden dan nu al bekend is. Hoort Turkije nu wel of niet bij Europa en moet dit land bij de Europese Unie horen? We realiseren ons dat de legendarische Sint Nicolaas een Turk was, die –hoe we het ook keren of wenden- buiten gewoon goed in onze maatschappij blijkt geïntegreerd.

Vervolging en verlossing
In de cantate wordt de vervolging van de christenen door de Romeinen dramatisch beschreven. Nicolaas zit acht jaren gevangen : Ik lag gebonden, veroordeeld om mijn eenzaam sacrament te celebreren met gevangenisbrood, terwijl de wolven los liepen te midden van mijn kudde. Gruwelijk daarin is het verhaal van ‘drie ingezouten jongens’(pickled boys). Inderdaad, door het mes van de slager. Nicolaas weigert in een herberg vlees te eten en door zijn gebed keren de jongens weer tot leven en treden binnen. Zijn vroomheid en wonderbare werken worden in alle ‘toonaarden’ bezongen. En hij treedt krachtig op tegen het Arianisme op het Concilie van Nicea en zegt keizer Constantijn de wacht aan. En deze passage wordt besloten met de woorden: Wij houden zijn gedachtenis levend in legenden, die onze kinderen en kindskinderen nog steeds als een schat bewaren. De vrijgevigheid van Sinterklaas kan dus verklaard worden uit zijn levensopvatting: zo weinig mogelijk voor zichzelf en zoveel mogelijk voor anderen. Als je het zo ziet, blijf je er zeker wel even bij stilstaan.