[Terug naar hoofdpagina] [Contactgegevens]

ONJUISTE INFORMATIE OVER BATAVEN

Onder medeverantwoordelijkheid van TELEAC is enige tijd geleden het boekje Op het spoor van Romeinen en Bataven, Nederland 2000 jaar geleden gepubliceerd. Onderhoudend geschreven door Michiel Hegener (cartograaf-archeoloog), niet dogmatisch, wel traditie-bevestigend (want dat soort werk wordt nu eenmaal gesubsidieerd), maar ook met een aantal gevallen van onjuiste voorlichting en medewerking aan mythevorming. Daar wil ik hier de aandacht op vestigen. Het verspreiden van juiste informatie zal toch ook wel een kwaliteitskenmerk van TELEAC (moeten) zijn. Als voorbeeld neem ik het onderwerp Bataven.

1. "Volgens sommige bronnen kwamen er 1000 Bataven naar onze streken, volgens andere 4000", schrijft Hegener. Maar even verderop houdt hij staande dat "Bataven in grote aantallen in het Romeinse leger dienden". Laten we het eenvoudig houden: noem 1 bron van 1000 mannen en een andere van 4000, en ik ben tevreden. Ik hou het nu echter op misleidende informatie naar het grote publiek, omdat er bij mijn weten geen enkele bron is die deze aantallen noemt.
2. "De laatste Romeinen moeten kort na 400 uit Nederland vertrokken zijn en van de Bataven is sindsdien niets meer vernomen…" Er is een bibliotheek vol literatuur over het feit dat de Romeinen laag- Nederland (inclusief de Betuwe en het rivierengebied in Midden-Nederland) rond het jaar 260 n.Chr. verlaten hebben, aangenomen dat ze daar ook onderdaad waren. Maar de Bataven verdwijnen dan nog niet uit de geschiedenis. Men raadplege het alom erkende tweedelige standaardwerk van Dr. A. W. Byvank Nederland in den Romeinschen tijd om te weten te komen dat er na 260 n. Chr. nog vele keren sprake is van Bataven, alleen…. dan zeker niet (alleen) in midden- Nederland. Men leze bijvoorbeeld de Notitia Dignitatum. Het gegeven van "de laatste Romeinen in Nederland" heeft niets te maken met het uit de geschiedenis verdwijnen van de Bataven. De Bataven zijn waarschijnlijk net als allerlei andere groepen opgegaan in het volk van de Franken. Het was ook erg verstandig om als bevolkingsgroep daarin op te gaan.
3. Sinds 1997 wordt er gegraven in Passewaay bij Tiel. Hiervan zegt Hegener: "Een van de grote vondsten is een complete Bataafse nederzetting, twintig boerderijen in totaal". Deze misleidende manier van presenteren komt veel voor. Er is een Passewaay uiteraard een inheemse nederzetting gevonden uit de Romeinse tijd, en de veronderstelling kan zijn dat het Bataven waren. Niet meer en ook niet minder. "Inheemse bevolking" is een feit en "Bataafse bevolking" is een hypothese. Hegener zegt overigens zelf over de gevonden sporen van boerderijen:"Ze zijn qua bouw niet zo afwijkend van wat hier normaal was voor de Romeinse tijd, in de IJzertijd en daarvoor". Welnu: inheemser kan niet.

"De aanleg van de Betuwelijn is op te vatten als het duurste archeologische project In Nederland ooit", zegt Hegener. Het Betuwelijn-project zit economisch gezien eerder in de sfeer van grootschalige criminaliteit dan wat anders, maar archeologisch gezien is het grotendeels een mislukking, zeker wat de Romeinse en Bataafse tijd betreft. Een wetenschappelijke verantwoording zal nog wel zeer lang op zich laten wachten. De locatie Passewaaij was overigens allang bekend. Het project heeft wat de Romeinse periode betreft vrijwel niets opgeleverd. Het is dan wel nodig om dwars door de publiekgerichte voorlichting heen te kijken. Dat geldt ook voor de voorlichting van Hegener die beweert: "Vooral de laatste jaren zijn archeologen veel te weten gekomen - en zeker niet alleen over de Romeinse tijd- doordat er in Nederland zo ontzettend veel wordt gebouwd". Laat ik de zaak eens scherp stellen: het archeologische Betuwe- project heeft buitengewoon weinig opgeleverd met betrekking over de Romeinse tijd en er is geen enkele nieuw gezichtspunt gevonden.

Hegener schrijft af en toe ook onthullend. Zo betwijfelt hij of de Bataven op boomstammen de Rijn afzakten ( met de bekende schoolplaat erbij). Dat weten we inderdaad niet zeker. Hier is echter enige speculatie wel verantwoord: over het water was een aantrekkelijke vorm van verhuizen, zeker als dat gebeurde met dingen die bleven drijven, bijvoorbeeld hout. Belangrijker is zijn mededeling dat Atuatuca vermoedelijk Hoey is. Dat is toch wel raak. Want juist op basis van Caesar's Bello Gallico houden al generaties historici vol dat Atuatuca de oudste stad van België, namelijk:Tongeren. Archeologen geloofden dat allang niet meer, maar ze hielden doorgaans hun mond.

De titel van het boek is zeker merkwaardig te noemen. Ik hou het erop dat bedoeld is dat Romeinen en Bataven eigenlijk al de Betuweroute voorzien en gewild hebben. Vandaar die twijfel aan die (concurrerende) boomstammen natuurlijk.

A.C. Maas (Leende)