[Terug naar hoofdpagina] [Contactgegevens]

KWALITEIT VAN HET ONDERWIJSAANBOD

Zojuist is verschenen het boek Kwaliteit van het onderwijsaanbod. De auteur is A.C. Maas die een aantal invloedrijke publicaties over onderwijs op zijn naam heeft staan. Het boek wordt uitgegeven door uitgeverij DAMON bv in samenwerking met de Fontys Hogescholen en DOBA (Eindhoven). Onderwijsvakbladen en andere media krijgen het boek op aanvraag toegestuurd.

De auteur is van mening dat er drie succesvolle hoofdwegen zijn om kwaliteit van onderwijs te handhaven en te verbeteren: omgang en communicatie met leerlingen (en ouders), ontwikkeling van organisatie en team, en concentratie op de onderwijsleerstof.
In het boek komen deze drie invalshoeken aan de orde, maar de meeste aandacht gaat uit naar de kwaliteit van het onderwijsaanbod, een verwaarloosd aandachtsveld. Met onderwijsaanbod is uitdrukkelijk bedoeld datgene wat de leerlingen geacht worden te leren.

Geconstateerd wordt dat er een internationale trend is om het onderwijsaanbod alsmaar meer in te perken tot kennis en competenties die nuttig zijn in een neo-liberalistische economie en het daarbij horende burgerschap. Naast deze inperking van het aanbod (enkel en alleen gericht op startkwalificaties voor een beroepsloopbaan) zijn ook het oppervlakkige moduleren en thematiseren van leerstof en het goedgelovig kapitaliseren op de surfende leerling een grote bedreiging voor de kwaliteit van het onderwijs. Deze kenmerken zijn ook aanwezig in de opleidingen voor leraren. Ons onderwijs gaat in snel tempo af op een situatie dat leraren zelf de leerstof niet meer beheersen die van de leerlingen (formeel) gevraagd wordt. Voor een deel is deze toekomst al werkelijkheid.

In het onderwijsbeleid en in het beleid van de instellingen wordt de zelfverantwoordelijke kiezende leerling steeds meer centraal gesteld, maar wel op eenzijdige en vaak niet te verantwoorden wijze. Ook met verwaarlozing van een aantal programma-onderdelen kunnen leerlingen vaak een geheel van ‘goede beoordelingen’ verwerven. Veel opdrachten en werkstukken worden onderling vervalst. Leerlingen ervaren dit werkklimaat over het algemeen als plezierig. Dat toch veel leerlingen afhaken in het behalen van de een eindcertificering heeft veel minder te maken met door de school veroorzaakte demotivatie dan in de publiciteit naar voren komt. Hier ligt het falen van het onderwijs niet in hoofdzaak. Tegenover de kenmerken van het huidige en toekomstige schoolleven staat op termijn een zware afrekening voor leerlingen die verkeerd kiezen. Wie de juiste startkwalificaties misloopt, is daar zelf schuldig aan. De kansen zijn er geweest: wie niet goed gekozen heeft moet maar voelen. Het naar beneden dumpen van verantwoordelijkheid en zorg komt uiteindelijk terecht op het bord van de individuele burger die dan echt alleen staat.

In het boek wordt het belang aangegeven van een goed onderwijsaanbod, zowel in het licht van vorming van mensen persoonlijk als humanisering van het wereldgebeuren, en wordt ook het belang ervan aangegeven in economisch opzicht op wat langere termijn. Niemand gelooft in de positieve betekenis van een economie die alsmaar door moet groeien, maar vrijwel iedereen werkt eraan mee of is daartoe gedwongen. Een zekere omvorming van dit perspectief is onontkoombaar. Politiek en media kunnen ten aanzien van deze zaak een belangrijke rol spelen, maar de auteur vestigt juist de aandacht op het belang van goede opvoeding en goed onderwijs.

A.C. Maas (1941) werkte in het basisonderwijs, voortgezet Onderwijs (Nederlandse taal en letterkunde), lerarenopleidingen en bij een Onderwijsbegeleidingsdienst. Daarnaast was hij steeds actief in de publicistiek. Hij schreef onder meer boeken over Schoolwerkplan (1977), Communicatietheorie voor opvoeders en hulpverleners (1981), Pedagogiek voor opvoeders en hulpverleners (1983) en Management van begeleiding van schoolloopbanen (1994). 
www.bureaupubliciteit.nl

Maas/Kwaliteit van het onderwijsaanbod
Isbn 90 5573 548 5
Pag. ±160
Prijs € 14,90
NUR 840
Trefwoord Onderwijs
Boeksoort W-boek

Uitgeverij DAMON bv
Postbus 2014
6020 AA BUDEL
Tel. 0495 – 499319
Fax. 0495 – 499889
E damon@iae.nl
www.damon.nl

UIT EEN INTERVIEW

De kaft
“Een adelaar op een tak, eigenlijk op een stam. Hij staat stevig en hij overziet een terrein. Vanuit en zekere hoogte. De adelaar heeft het best ontwikkelde oog in de ons bekende schepping. Dat staat achter in het boek in een gedicht van Dimitri van Toren, met wie ik nogal eens samenwerk bij het in orde maken van teksten. De kaft laat de adelaar zien in een beschouwende houding. Dat is hier de kern van de zaak. Hij zag en dacht na. Hij ziet en denkt na. De adelaar heeft nog veel meer symboliek in zich. Het is het symbool van de evangelist Johannes. De adelaar verkondigt, brengt de boodschap waar het op aan komt. Bij de oude Grieken is de adelaar de bode van Zeus. Keizers kozen graag de adelaar als symbool. De adelaar wordt ook wel voorgesteld als degene die overvleugelt. Je kunt daar de gedachte in zien dat kennis macht is. Maar kennis kan ook deugd zijn. Ik heb niet voor dat overvleugelen gekozen. Ik heb wel die neiging om te overvleugelen, niet zozeer omdat ik die dominantie zoek maar ze komt voort uit mijn vermogen om te onthouden, te combineren en nieuwe zienswijzen te bedenken. Maar ik vond een beschouwende en nadenkende adelaar al uitdagend genoeg. De kaft is echt een prestatie. De vormgevers van Fontys verdienen een stevig compliment”.

Mythes
“Het wordt hoog tijd dat er aan een aantal mythes een einde wordt gemaakt. Onderwijs is in essentie vooral een aanbodgerichte zaak, maar de scholen wordt wijs gemaakt dat ze vraaggestuurd moeten werken. De waarheid is dat ze aanbodgerichtheid moeten combineren met een goede verhouding met ouders en leerlingen. Dat ouders de klant van de school zijn is ook zo’n waandidee uit het neo-liberalisme. Ouders en leraren zijn partners in een proces van opvoeding en onderwijs. Niks klant, maar samenwerkers. Leerlingen zijn ook niet de klanten van de leraar in de klas die dan aan hun behoeften zou moeten voldoen. Leerlingen zijn al vrij spoedig medeverantwoordelijk voor het functioneren van de groep en hebben daarbij sociale verplichtingen. Je ziet een aantal mensen in het onderwijs deze ‘concepten’ inderdaad verkopen, ze moeten wel om mee te tellen. Ik ken de wereld nogal goed van de personen die onderwijsbeleid maken. Daar is veel gebrek aan kennis en inzicht in wetenschappelijk opzicht, maar ook aan expertise in verband met de werkelijke onderwijspraktijk, en er is natuurlijk ook veel (politiek) opportunisme. Je wordt daar niet meteen vrolijk van. Maar ik ben niet pessimistisch: ik zie wel dat fundamentele kritiek niet door het systeem zelf voortgebracht kan worden. Niet de leraren zelf zijn aan het woord als het kwaliteit van onderwijs gaat. En dat moeten we toch maar eens veranderen”.

DE KWALITEIT VAN HET ONDERWIJSAANBOD 
Een boek voor denkende practici en praktijkgerichte denkers 

“ Wij kunnen niet over doeltreffendheid spreken, tenzij wij weten 
doeltreffendheid waarvoor.” (Abraham Maslow, Religie en topervaring)

Word wie gij zijt

Word wie gij zijt. Waag te bedingen
Wat nog niet één bedong te voor.
Slechts wie zijn grens durft overspringen,
Gaat aan geen grens te loor.
Niets is volmaakt, niets is ten einde,
Elke verstarring is bedrog:
Alles wat was, vloeide in het zijnde,
Alles wat is, vloeit nog.

(Herwig Hensen, Naar het einde toe versmalt de weg)

INHOUD

VOORWOORD 
1. INLEIDING 
1.1. Toekomstscenario’s 
1.2. Nederlands onderwijsbeleid 
1.3. Een praktisch denkmodel 
2. PRODUCTIEVE GERICHTHEID OP DE LEERLING 
2.1. Kwaliteiten van leerlingen 
2.2. Behoeften van leerlingen 
2.3. Afhankelijkheid en autonomie 
2.4. Ontspoort de opvoeding? 
2.5. Oriëntaties en posities in verband met leerlinggerichtheid 
2.6. Kenmerken van leerlingen 
2.7. ‘Nieuw’en ‘oud’ leren 
2.8. Betaalbaar en haalbaar 
3. DE WAARDE VAN EEN INHOUDELIJK ONDERWIJSAANBOD 
3.1. Is kennis gebakken lucht? 
3.2. Koopliedenkennis en mensenkennis 
3.3. Andere kwaliteiten? 
3.4. Waarden en normen 
3.5. Aanbod en vormende waarde van vakken 
3.6. Kerndoelen 
3.7. Opstemmen van leerlinggerichtheid en aanbodgerichtheid 
3.8. Niets is praktischer dan een goede theorie 
4. DE MEERWAARDE VAN INTERNET 
4.1. School, ICT en internet 
4.2. ICT-programmatuur 
4.3. Opzoekonderwijs: alleen zoeken leidt tot leren? 
4.4. Op weg naar een informatiehemel? 
4.5. Kennis, informatie en data 
4.6. Exemplarisch onderwijs 
4.7. Geen mythen en illusies 
5. PRODUCTIEVE GERICHTHEID OP DE LERAAR 
5.1. Profielen en competenties 
5.2. Oude en nieuwe cultuur overdragen 
5.3. De leraar als samenwerker 
5.4. De tijd van de leraar 
5.5. Leraren opleiden en scholen 
6. KWALITEIT VAN DE ONDERWIJSORGANISATIE 
6.1. School zijn in een politiek krachtenveld 
6.2. Medewerkerbeleid en respect 
6.4. Kwaliteitszorg 
6.5. Kwaliteitsverbetering en schoolorganisatie-ontwikkeling 
7. BESLUIT 
LITERATUUR